Jevrejke, žene i majke turskih sultana

“Ti si moje bogatstvo, moja ljubav, moja mjesečina, moj najiskreniji prijatelj, ti si moje postojanje, moja jedina ljubav. Ti si najljepša među ljepoticama… Uvijek ću ti pjevati ode.“  Sulejman Velinčanstveni  (1494- 1566), zapisaće ove riječi u pjesmi napisanoj i posvećenoj Rokselani pod pseudonimom „Mahubi“, u prevodu ljubavnik.

U povodu proslave i raznih manifestacija posvećenih 700-toj godišnjici nastanka Otomanske imperije, objavljena je i knjiga Ali Kemala Merama “Majke sultana” (“Padišah Analari”). Knjiga je posvećena manje poznatim detaljima i istorijskim zbivanjima iz epohe vladavine svih turskih sultana, počevši od prvog – Osmana, po kome je Imperija i dobila ime, do poslednjeg – Vahdetin sultana. U knjizi je posebno istaknuta činjenica da ni jedna od majki turskih sultana nije bila Turkinja, niti rođena kao muslimanka, već su sve bile grčkog, bugarskog, srpskog, jevrejskog, ruskog i francuskog porijekla.

MAJKE OTOMANSKIH SULTANA
Ime sultana = Ime majke; Prije konverzije u islam = Poslije konverzije

Majka Sultana Murata I = Vizantinka Horofira = Nilufer Hatun

Majka BajazitaI = Bugarka Marija = Đulčiček Hatun

Majka Sultana Mehmeta I = Bugarka Olga = Olga Hatun

Majka Sultana Murata II = Vizantinka Veronika

Majka Sultana Mehmeta II = Srpkinja Despina = Hima Hatun

Majka Sultana Bajazita II = Grkinja Kornelija

Majka Sultana Selima I = pontska Grkinja Ajša

Majka Sultana Sulejmana Veličanstvenog – poljska Jevrejka Helga = Hafza Sultan

Majka Sultana Selima II = ukrajinska Rusinka Rokselana = Hirem Sultan

Majka Sultana Murata II = Jevrejska Rahela = Nurbanu Sultan

Majka Sultana Mehmeta III = Venecijanka Bafo = Safije Sultan

Majka Sultana Ahmeta I = Grkinja Helena = Mandan Sultan

Majka Sultana Osmana II = Srpkinja Evdokija = Mahfiruz Sultan

Majka Sultana Murata IV = Grkinja Anastazija = Mahpejker Kosem Sultan

Majka Sultana Ibrahima I = Grkinja Anastazija = Mahpejker Kosem Sultan

Majka Sultana Mehmeda IV = Ruskinja Nađa =Turhan Sultan

Majka Sultana Sulejmana II = Srpkinja Katarina = Dilašib Hatun

Majka Sultana Ahmeta II = poljskaJevrejka Hava/Eva = Hatidže Sultan

Majka Sultana Mustafe I = Grkinja Evemija = Emetulah Sultan

Majka Sultana Ahmeta III = Grkinja Evemija = Emtulah Sultan

Majka Sultana Mahmuda I = Ukrajinka Aleksandra = Saliha Sultan

Majka Sultana Osmana II = Srpkinja Mara = Sehsivar Sultan

Majka SultanaMustafe III = Francuskinja Žanet = MihrišahSultan

Majka Sultana Abdulhamida = Francuskinja Ida = Šermi Sultan

Majka Sultana Selima III = Đenovljanka Agneza = Mihrišah Sultan

Majka Sultana Mustafe IV = Bugarka Sonja = Sinperver Sultan

Majka Sultana Mahmuda II = Francuskinja Riveri = Nakšidil Sultan

Majka Sultana Abdulmedžida I = ruska Jevrejka Šošana/Suzi = Bezmi Alem Valide Sultan

Majka Sultana Abdulaziza I = Rumunka = Besime Pertevnjal Valide Sultan

Majka Sultana Murata V = Francuskinja Vilma –Šefkevza Sultan

Majka Sultana Abdulhamida II = Jermenka Virgina = Tirimižgan Sultan

Majka Sultana Mehmeta V = Albanka Sofija = Đuldžemal Sultan

Majka Sultana Mehmeta VI = Čerkeskinja Henrieta = Đulistan Sultan

kl2
Sultan Valide, titula majke vladajućeg sultana Otomanske imperije

Naravno, sve su islamizirane (prevedene na islamsku vjeru) i dobile muslimansko-turska imena.

Pet od ovih žena bile su Jevrejke, jevrejskog porijekla, a neke od njih, poput Hurem sultanije, imale su veliki uticaj ne samo na ono što se događalo na dvoru Topkapi, koji je bio zvanična carska rezidencija, već i na unutrašnju i spoljnu politiku Imperije.

k3
Bista Ajše Hafiza sultanije u Manisi

1* Po historijsko-hronološkom redu, prva Jevrejka koja je postala žena sultana, a potom i majka nekog sultana, bila je Ajša Hafiza (1479.-1534.).

Rođena je pod imenom Helga. Bila je žena sultana Javuz Selima I, i majka najčuvenijeg sultana Otomanskog carstva – Kanuni sultan Sulejmana, poznatog kao Sulejman Veličanstveni.

Prva je žena koja je ponijela titulu Sultanije („majke sultana” – na turskom Valide Sultan), što karakteriše njeno veće učešće u podjeli vlasti i moći. Inicijator je gradnje kompleksa u Manisi koji objedinjuje džamiju, osnovnu i višu školu i bolnicu.

k4

Po stupanju na tron njenog sina Sulejmana, Ajša dobiva titulu Sultanija Majke – Valide Sultan. Za vrijeme njegove 46-to godišnje vladavine, tursko carstvo prošireno je sa 6.557.000 km2, koliko je imalo u trenutku smrti njegovog oca sultana Javuz Selima, na 14.893.000 km2.

Njen sin se sa njom savjetovao vrlo često i veoma je uvažavao njene stavove. Umrla je u martu 1534.g. u 55. godini svoga života i sahranjena je u grobnici (turbetu) koja se nalazi u džamiji koja nosi ime njenoga muža sultana Selima, u Istanbulu.

k5
Hurem Sultanija

 

2* Interesantno je da je i žena Sulejmana Veličanstvenog bila islamizovana Jevrejka – Hurem Sultanija (1506. – 1558.). Rođena je u Poljskoj, kao Aleksandra Lisovska, a u istočnjačkom svijetu poznata je kao Rokselana. Njeno tursko ime je značilo – “vesela, vedra žena”. Bila je najuticajnija sultanija u 600-to godišnjoj historiji turskog Otomanskog carstva. Dala je značajan pečat politici kako u samom carstvu, tako i van njega.

Dok je još bila mala, oteta je na teritoriji današnje Ukrajine, i poklonjena turskom dvoru. Poklonio ju je krimski guverner. Svojom ljepotom, inteligencijom, sposobnostima i šarmom privukla je sultanovu pažnju, zadobila njegovo povjerenje i prijateljstvo. A potom se i udala za njega. Bila je jedina žena za koju se sultan Sulejman oženio na zvaničan i oficijelan način. Time je zadobila i počasno mjesto među ženama u carskom haremu.

Hurem sultanija, je sa Sulejmanom rodila petoro djece. Jedan od njenih sinova, Selim II, je poslije smrti oca Sulejmana Veličanstvenog, naslijedio njegov tron i postao sultan.

Međutim sultanija Hurem, nije doživjela njegovo imenovanje i postavljenje za sultana. Umrla je 18. aprila 1558.g. u 52. godini i sahranjena je u mauzoleju džamije Sulejmanija u Istanbulu.

k6
Rokselana i sultan Sulejman I Veličanstveni,
Anton Hickel, 1780, Zemaljski muzej u Majncu

Hurem ili Rokselana je bila inspiracija mnogim umjetnicima. U muzici, čuveni Jozef Hajdn joj je posvetio svoju Simfoniju broj 63, a glavni je lik i u operi kompozitora Denisa Sišinskog. Jedan od njenih najpoznatijih portreta nalazi se u Italiji, u galeriji Ufici, u Firenci. I kod nas je obrađena kao lik i tema u pozorišnom komadu i romanu Radovana Samardžića – “Sulejman i Rokselana”.

k7
Rokselana, portret

3* I ponovo kuriozitet!I žena sina sultanije Hurem, pomenutog sultana Selima II, je također bila Jevrejka- sultanija Nurbanu (1525. – 1587.).

Rođena kao Rahela, ona je također bila oteta kada je imala oko 10 godina. Oteli su je, a potom i prodali, gusari, na poznatoj tržnici robova u Peri, a kupio ju je jedan trgovac robova iz Istanbula. Od njega ju je otkupio za harem, sultanov službenik, zajedno sa drugim djevojčicama njenih godina. Bila je mršava i krhka, ali je svojim ponašanjem i inteligencijom ostavila utisak na sultaniju Hurem, koja ju je poslala u gradić Manisu sa ciljem da stekne dobro obrazovanje. Kada je sultanija Hurem, poslije nekoliko godina došla u Manisu u posjetu djevojkama obučavanim i školovanim za harem, svojom ljepotom joj je privukla pažnju baš Rahela. Moguće da je ton toj simpatiji dala i činjenica sultanijine svjesnosti zajedničkog jevrejskog porijekla sa Rahelom. Sultanija je odlučila da će Rahela biti supruga jednom od njenih sinova. Baš ona joj je i dala ime Nurbanu, što na turskom znači “carica koja sija božijom svjetlošću”. Želja Hurem sultanije se najzad ispunila i Nurbanu se udala za njenog sina Sari Selima (Selima Žutog – tako su ga zvali jer je imao plavu kosu).

Iako je Selim prvi put vidio Nurbanu na dan njihovog vjenčanja, mnogo ju je zavolio. Pisao joj je i pjesme, koje se danas smatraju najljepšim u otomanskoj literaturi. Vremenom, pošto su sva njegova braća poumirala, ostvarilo se ono što je djelovalo skoro nemoguće – kada je poslije 46 godina vladavine, umro njegov otac Sulejman Veličanstveni, on, Sari Selim, stupio je na presto turskog carstva kao sultan Selim II, a Nurbanu je postala sultanija.

I ona je stekla titulu Sultanija Majke, pošto je za života, doživjela da njen sin Murat III postane sultan.
k8
Sultan Selim II, vladao od 1566.do 1574.

k9
Murat III, vladao od 1574. do 1595.

Između 1570. – 1579. godine, sagradila je Atik Valide džamiju u Istanbulu. Nurbanu je umrla 7.decembra 1587.g. u 62. godini i sahranjena je u Aja Sofiji, u mauzoleju Selima II, u Istanbulu.

4* Sultanija Hatidža Kadija Muazes (??- 1687.) Bila je žena sultana Ibrahima I i majka sultana Ahmeda II.

k10
Sultan Ibrahim I, vladao od 1640. do 1648.

k11
Ahmed II, vladao od 1691.do 1695.

Porijeklom je bila poljska Jevrejka, i njeno pravo ime bilo je Eva. Budući da nije doživjela da njen sin sjedne na tron, nije imala titulu Sultanija Majke. Sahranjena je u mauzoleju-džamiji Kanuni sultana Sulejmana (Veličanstvenog) u Istanbulu.

5* Bezmialem (Bezm- i Alem) sultanija (1807.-1853.), bila je žena sultana Mahmuda II i majka sultana Abdulmedžida. Njeno ime u prevodu je značilo “raj na zemlji”. Bila je porijeklom iz Rusije i njeno ime je bilo Suzi. Otac joj se zvao Leon.

k12
Mahmud II, vladao od 1808. do 1839.

Sultanija Bezmialem (Bezm- i Alem), koja je takođe imala titulu Sultanija Majke, bila je jedna od najaktivnijih u historiji Otomanske imperije. Iako se lično nije miješala u državna pitanja i nije željela biti politički aktivna, imala je veoma važnu ulogu kao savjetnica svoga sina sultana Abdulmedžida.

k13
Abdulmedžid I, bio je 31. Sultan Otomanske imperije, vladao je od 1839. do 1861.

Po historijskim podacima, Abdulmedžid je mnogo volio svoju majku, savjetovao se sa njom o svemu, pa i o izboru svojih ministara. Kad je njen sin Abdulmedžid stupio na presto i postao sultan, on je imao 16, a ona 32 godine.

Bila je vrlo cijenjena i poštovana zbog pomoći koju je pružala siromašnima i onima kojima je pomoć bila potrebna. Pomagala je izgradnju veoma važnih zdanja u Istanbulu, kao Čalet Dilkusa – ljetnikovca u palati Jildiz, brojnih javnih česmi u Mački, Topkapiji, Jildizu, bolnice u Gurebi i drugih.

Ulogu Sultanija Majke (Valide Sultan) ispunjavala je punih 14 godina, sve do svoje rane smrti, 2. maja 1853. godine u palati Dolmabašće, u 46. Godini života. Sahranjena je u mauzoleju Mahmud II, u Divanžoli, u Istanbulu.

Tekst preuzet iz časpisa “Los Muestros”

Prikaži više

Povezani članci

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *

Detektovan Adbloker (dodatak koji blokira reklame)

Molimo vas podržite nas tako što ćete ugasiti Adbloker