Sandžački gradovi u XVI stoljeću – Rožaje

Piše: Dr. Mersada Nuruddina Agović

Osmanlije su došle u ovaj kraj oko 1455.godine. [1] Rožaje je dobilo ime po dva krša u obliku rogova koji su se nalazili u blizini Ganića-kule. Po drugoj verziji, dobilo je ime od albanske riječi ‘roga’, što znači ‘proplanak’. Rožajski predio je krševit. Zbog obilja pašnjaka razvijeno je stočarstvo, pa se proizvodi izvrstan maslac, sir i ostali ovčiji proizvodi za izvoz. Tu su, također, velike količine drvene građe [2] iz rožajskih šuma. [3]  Grad Rožaje je zavičaj mnogih znamenitih Bošnjaka, od kojih ćemo neke spomenuti u posebnom poglavlju o znamenitim Bošnjacima Sandžaka.

Kučanska džamija

Također, u posebnom poglavlju o sakralnoj i sekularnoj sandžačkoj arhitekturi bit će govora o starim rožajskim džamijama i poznatoj  Ganića-kuli. Musafirhane kao besplatna svratišta i imareti kao besplatne kuhinje uglavnom se se javljaju kao samostalne dobrotvorne ustanove na Sandžaku, ponekad i kao dio stambenog kompleksa neke bogatije kuće. Deset sela iz okoline Rožaja upisano je u Krajište Isa-bega Isakovića. [4] U trećoj deceniji 16. stoljeća spominje se prizrenski sandžak, kao has sandžak-bega, kome pripadaju Prizren, Trgovište (Rožaje) i Hoča. Prizrenski sandžak je 1530. godine zahvatao dvije kaze: prizrensku i bihorsku. [5] Bilo je prekrajanja administrativnih jedinica u osmansko doba. Novopazarski sandžak sačinjavalo je 10 kaza: Novi Pazar, Sjenica, Pljevlja (Taslidža), Nova Varoš, Prijepolje, Bijelo Polje sa Bihorom [6], Mitrovica, Berane, Kolašin i Rožaje (Trgovište). Kaza Gusinje bila je u okrilju novopazarskog sandžaka do 1868. godine. Od tog vremena, Gusinje se više ne spominje ni kao kaza ni kao nahija u sastavu vilajeta Bosna, odnosno sandžaka Novi Pazar. Gusinjska kaza je 1868. godine ušla u sastav prizrenskog vilajeta. [7]

Rožaje je pripadalo osmanskoj kazi koja se zvala ‘Trgovište’.  1730.godine pripadalo je kadiluku Bihor koji je bio u sastavu Novopazarskog I Bosanskog ejaleta. U prvoj polovini 18.stoljeća Rožaje naseljavaju brojna plemena iz sjeverne Albanije.

  

Dva kamena roga na Ganića kršima po kojima je Rožaje dobilo ime

Vlada mišljenje da je džamija Sultana Murata II u Rožajama podignuta još 1450.godine [8], po drugima 1455. [9], za potrebe turske vojne postaje. Pored je nje je tokom nekoliko stoljeća bilo turbe Šejha Mehmeda Užičanina (rođenog 1693.godine), borca za pravdu, kojeg su janjičari ubili po nalogu beogradskog vezira. Pored džamije sultana Murata postojao je mekteb koji je bio evladijet-vakuf. [10]  Postojala su kasnije tri mekteba u Rožajama, a po jedan u Klancu, Kalačima, Paučini, Dacićima, Seošnici, Vučoj, Biševu, Radetini, Bukovici. Stara Ganića-kula je do temelja srušena, ali je danas obnovljena na drugoj lokaciji (u centru grada) kao kulturni spomenik od povijesnog značaja. Razvila su se dva osnovna tipa škole: niža, osnovna škola –mekteb i viša, tj. srednja vjerska škola –medresa. Mektebi su se gradili posvuda, ali najčešće uz mahalsku džamiju. To su bile manje često jednoprostorne građevine, ali ponekad su bili građeni i kao zgrade na sprat sa više prostorija.

[1] V. Mušović Ejup: Porezi, bune i nemiri u Rožajama i Bihoru, 1765., 1766., 1767.i 1768.godine, str. 23., Rožajski zbornik br. 5, Rožaje, 1986.

[2] V. Šabović Hamid: Rožaje – razvoj i perspektive, str. 25, Rožaje, 1991.

[3] Škrijelj Redžep: Rožaje u kamusul alemu Šemsettina Samija, Bošnjačka riječ br. 11-12., str. 104., Novi Pazar, 2008.

[4] Memić Mustafa: Bošnjaci muslimani Crne Gore, str.31., Almanah, Podgorica, 2003.

[5] Zirojević Olga: Tursko vojno uređenje u Srbiji 1459-1683, str. 94., Istorijski institut, Beograd, 1974.

[6] Usp. Zirojević Olga: Kroz Bihorsku nahiju 1571.godine, n. 185., Simpozijum Seoski dani Sretena Vukosavljevića XIV, Prijepolje, 1991.

[7] Terzić Slavenko: Pljevlja na putu u novo doba (1804-1913), u monografiji Istorija Pljevalja, str. 178., Opšina Pljevlja, Pljevlja, 2009.

[8] Azemović Zaim: Rožaje i okolina, kratak istorijski pregled, Rožajski zbornik, maj, str. 18., Rožaje, 1982.

[9] Bećirbegović Madžida: Džamije sa drvenom munarom u Bosni i Hercegovini, str. 190., Veselin Masleša, Sarajevo, 1990.

[10] Rastoder Šerbo: O vakufima u Crnoj Gori, str. 53., Almanah 3-4., Podgorica, 1998.

Prikaži više

Slični članci

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Adbloker detektovan

Molimo vas podržite nas tako što ćete ugasiti Adbloker.